کنفرانس بین‌المللی مبارزه با اعتیاد و قاچاق مواد مخدر از تاریخ 17 تا 26 ژوئن 1987 میلادی برابر با 26 خرداد الی 5 تیر 1365 شمسی در شهر وین، به منظور ابراز عزم سیاسی ملت‏‌ها در امر مبارزه با پدیده خانمان‏‌سوز و شوم موادمخدر تشکیل شد. در این کنفرانس سندی به تصویب رسید که بر طبق آن، خط مشی همه جانبه‌‏ای در امر کنترل مواد مخدر، از سوی کشورهای شرکت‌کننده، مشخص شده و آنان را متعهد می‏‌نماید تا اقدامات بین ‏المللی را در خصوص مبارزه با قاچاق مواد مخدر قاطعانه دنبال کنند. همچنین در این سند بیش از سی و پنج مورد اقدام عملی همچون ارزیابی میزان مصرف، پیشگیری از طریق آموزش، نقش رسانه در بازگشت معتادان به دامن اجتماع و معالجه آن، ریشه‏‌کنی مزارع غیرمجاز خشخاش، نابودی شبکه‏‌های عمده قاچاق مواد مخدر، همکاری‏‌های حقوقی کشورها و… را در خود جای داده است. این سند در 26 ژوئن مصادف با پنجم تیرماه آن سال تصویب شد و سالروز تصویب این سند به نام روز جهانی مبارزه با مواد مخدر اعلام شد.

در تاريخ 17م تا 26م ژوئن 1987م. در شهر «وين»، هم انديشي بين‌المللي مبارزه با اعتياد و قاچاق مواد مخدر، به منظور ابراز عزم سياسي ملت‌ها در امر مبارزه با پديده‌ي خانمان‌سوز و شوم مواد مخدر تشكيل شد و در آن، سندي با عنوان C.M.O در چهار فصل تنظيم شد و به تصويب كشورهاي شركت كننده رسيد. اين سند خط مشي همه‌جانبه و اقدامات كشورهاي شركت كننده را در زمينه‌ي مواد مخدر، مشخص و آنان را متعهد كرده است تا فعاليت‌هاي بين‌ا‌لمللي را در خصوص مبارزه با قاچاق مواد مخدر، ‌قاطعانه دنبال كنند.

در اين سند بيش از 35 مورد اقدام عملي همچون ارزيابي ميزان مصرف، پيشگيري از طريق آموزش، نقش رسانه‌ها در بازگشت معتادان به دامن اجتماع و معالجه‌ي آنان، ريشه‌‌كني مزارع غير مجاز خشخاش، نابودي شبكه‌هاي عمده‌ي قاچاق مواد مخدر، همكاري‌هاي حقوقي كشورها و مانند اين‌ها جاي گرفته است.

سال‌روز تصويب سندC.M.O  در 26م ژوئن / 6م تيرماه، به نام روز جهاني مبارزه با مواد مخدر اعلام شد. هر ساله  مراسم مربوط به اين روز با عنوان «مبارزه، ايثار و شهادت»، در ايران برگزار مي‌شود.

اعتياد به مواد مخدر، يكى از مهم‌ترين مشكلات اجتماعي، اقتصادى و بهداشتى است كه عوارض ناشى از آن، تهديدى جدى براى جامعه‌ي بشرى محسوب مي‌شود و موجب ركود اجتماعى در زمينه‌‏هاى مختلف مى‌گـــــردد. همچنين ويــرانگري‏‌هاى حاصل از آن، زمينه‌ساز سقوط بسيارى از ارزش‌ها و هنجارهاى فرهنگى و اخلاقى مي‌شود و بدين ترتيب، سلامت جامعه را به‌طور جدى به مخاطره مى‌اندازد.

   پديده‌ي شوم قاچاق مواد مخدر، بيش از آن‌كه فعاليتى سوداگرانه، تجارى و اقتصادى در عرصه‌ي مافياى اقتصاد بين‌‏المللى باشد، ابزارى كارآمد، مؤثر و راهبردى در گسترش نظام سلطه‌ي صاحبان قدرت جهان بر كشورهاى توسعه‌نيافته است.

    در تهاجم و نفوذ فرهنگي، پديده‌ي مواد مخدر مهم‌ترين عامل به تباهى كشيدن و انحطاط اخلاقى جوامع به شمار مي‏‌رود. متأسفانه گسترش دامنه‌ي مصرف مواد مخدر در جامعه‌ي امروزى، به حدى است كه حتا قشر متفكر و تحصيل‌كرده را نيز به سمت خود كشانده است. مبارزه با اعتياد نيز، قطعاً بيش از آنكه ماموريتى در راستاى وظايف مصرحه‌ي نيروى انتظامى باشد، اقدامى است راهبردي در مقابله با ابزار نظام سلطه‌ي جهانى، در انحطاط اخلاقى جوامع با اهداف خاص سياسي.

  جمهوري اسلامي ايران، در مقابله با ورود و شيوع اين مواد خانمان‌سوز، به منظور كنترل و حفاظت مرزهاى شرقى، اقدام به احداث بيش از هزار كيلومتر جاده، ده‏ها پاسگاه مرزي، برجك و ديد‏بانى و حفر چندين كيلومتر كانال و ... كرده است و هزاران نفر از فرزندان اين مرز و بوم نيز، در اين ميدانگاه به شهادت رسيده‏‌اند.

آشنایی با انواع مواد مخدر

ماده مخدر چیست ؟

ماده مخدر ، نامی عمومی برای انواع مختلفی از داروها و ترکیبات طبیعی، شیمیایی است که اغلب به دلیل احتمال ایجاد وابستگی به مصرف جزء مواد اعتیادآور طبقه‌بندی شده و معمولاً خرید و فروش آن‌ها ممنوع است.  انواع مختلفی از مواد مخدر و اعتیاد آور وجود دارند و به همین دلیل، فرد معتاد در طول زمان، برای ارضا و احیای حس نشئگی، معمولا از مادهٔ مخدر به مخدری قوی‌تر نیاز پیدا می کند.

اعتیاد چیست ؟

اعتیاد نوعی بیماری مغزی مزمن، پیشرونده و عود کننده است که باعث می شود با وجود پی آمدهای ناگوار مصرف مواد، فرد معتاد باز هم برای به دست آوردن یا مصرف مواد مخدر خود را به هر دری بزند. اعتیاد از آن جهت بیماری محسوب می شود که مصرف مواد مخدر، ساختار مغز و نحوه فعالیت آن را تغییر می دهد.

تغییراتی که بر اثر مصرف مواد مخدر در مغز انسان به وجود می آید ممکن است پایدار و بلند مدت باشد و به ایجاد رفتارهایی زیانبار منجر شود. اعتیاد کاملا شبیه به سایر بیماری های مزمن همچون بیماری قلبی و یا دیابت است. چراکه در هر دوی این بیماری ها فعالیت عادی و سالم یکی از اندام های بدن مختل شده و پی آمدهای زیانباری به همراه می آورد. باید توجه داشت که این بیماری ها قابل پیشگیری و قابل درمان هستند، ولی چنانچه اقدامی در مورد آنها صورت نگیرد تا پایان عمر ادامه پیدا خواهند کرد.

مواد مخدر را به چهار گروه اصلی تقسیم می‌کنند

۱) depressant مواد مخدری که واکنش‌های مغز را آهسته می‌کند. اثرات: کم شدن سرعت تنفس و ضربان قلب - کم شدن فشار خون - خواب آور (هروئین، تریاک، مورفین)

۲) محرک stimulant مواد مخدری که به سیستم عصبی بدن سرعت می‌بخشد. اثرات: بیشتر شدن سرعت تنفس و ضربان قلب، بیشتر شدن فشار خون، جلوگیری از خواب (کوکائین- نیکوتین)

۳) توهمزا hallucinogen مواد مخدری که باعث حالت‌هایی مثل هذیان می‌شود. اثرات: از دست دادن حافظه؛ لرزش؛ حالت استفراغ و عوض شدن اخلاق (PCP- LSD)

۴) استنشاقی inhalant مواد مخدری که از طریق استنشاق استفاده می‌شود. اثرات: آهسته شدن فرآیند مغز، بیشتر شدن ضربان قلب و سردرد (ماری‌جوانا)

انواع مواد مخدر

- حشیش (CANNABIS)

یکی از انواع مواد مخدر است که به‌صورت تکه‌های جامد، از رزین گیاه شاهدانه تهیه می شود، قـهـوه‌ای و یــا مشکی است.

خطرات کوتاه مدت مصرف حشیش: احسـاس سـردرگـمـی، اضــطراب، هراس، بدگـمـانـی، تـوانـایـی یادگیری کاهش می‌یابد، هماهنگی حرکات مختل می‌شود. خطرات دراز مدت مصرف حشیش : پارانوئید، اسکیزوفرنی، جنون، روانپریشی، افسردگی و اضطــراب، استعمال آن همراه با سیگار سبب آسیب جدی به ریه‌ها می‌گردد.

-ماری‌جوانا (MARIJUANA)

ماری جوانا یکی دیگر از انواع مواد مخدر است که از گل گیاه شاهدانه(ماده) بدست می‌آید.

خطرات مصرف ماری جوانا: پارانوئید،سرگیجه،خشکی محتلمه چشم،افزایش فشار خون.

- هروئین (HEROIN)

هروئین از خشخاش بدست می‌آید، شکل تغییر یافته مرفین است.

خطرات مصرف ماده مخدر هروئین: این ماده مخدر بسیار اعتیاد آور است، اسـتـعمال بیش از حد ، تنفس را متوقف کرده و سبب مرگ می‌شود. چون با موادی همچون گچ، آرد، تالک و غیره ترکیب می‌گردد استعمال تزریقی آن سبب ایجاد حساسیت در بدن و خارش شدید می‌شود. صـــدمه به قلب و عروق خونی، عفونت، هموروئید و سوء تغذیه، آسیب به کبد و کلیه.

- مرفین (MORPHINE)

مرفین ماده مخدری است که از تریاک گرفته می‌شود و به دو صورت مایع و پودر مصرف می‌گردد، مصرف این مواد در بین جوانان زیاد است و ماده‌ای خواب آور و اثرات تریاک را دارد.

- کوکائین (COCAIN)

یکی دیگر از مواد مخدر که می توان نام برد کوکائین است. کوکائین گرد سفید رنگی که از برگهای خشک شده گیاه کوکا به‌دست می‌آید.

خطرات مصرف ماده مخدر کوکائین: استنشاق آن از راه بینی سبب آسیب به پره مــیانی بینی شده و در آن ایجاد حفره می‌کند. کوکائین آنقدر خطرناک است که با اولین مصرف می‌تواند سبب سکته قلبی شود. مشـکـلات تـنـفسی، آسیـب بـــه ریه، تشنج و مرگ ناگهانی.

در دراز مـدت نـیـز سـبـب پارانوئید، توهم، خشونت و کاهش وزن می‌گردد. به مغز و قلب نیز آسیب جدی می‌رساند.

- ال اس دی (LSD)

مخفف LYSERGIC-ACID-DIETHYLAMIDE است.

خطرات مصرف ماده مخدر (LSD): افسردگی، روان پریشی،جنـون، تشـنـج، مـرگ، خودکشی از عواقب مصرف آن بشمار می‌رود.

- اکستازی (ECSTASY)

خطرات مصرف ماده مخدر اکستازی: گرمازدگی، افزایش شدید گرمای بدن که بسیار خطرناک اســت، فرد برای رفع تشنگی مـمـکن اسـت آب فـراوان بـنـوشد کـه ایـن خـود سبب رقیق شدن بیـش از حـد خــون و از مــیان رفتن تعادل سدیم خون شـده و سـبـب تـورم اعـضـاء بـدن هـمـچـون مـغز و در نهایت مرگ فرد می‌شـود، پـس از یـکـی دو روز بـعـد فـرد احـسـاس افسـردگـی و خـستگی می‌کند، سبب آسیب به کبد، کلیه و مغز می‌شود، توهم گویی، استفراغ، تشنج.

- کتامین (KETAMIN)

کتامین یکی دیگر از مواد مخدر است که در کوتاه مدت سبب مشکـلات بـیـنـایی، عـدم تـعـادل و هـمـاهنگی، توهمات وحشتناک و در دراز مدت سبب احساس گم گشتگی و جدایی از واقعیت می‌گردد.

- متادون (METHADONE)

خطرات مصرف متادون : سبب کما و مرگ می‌گردد.
- آمفتامین (AMPHETAMINES)

خطرات مصرف آمفتامین: درکوتاه مدت سبب احساس اضطراب، افسردگی و خستگی می‌شود، افزایش ضربان قلب و تنفس، اختلال در دید، خشکی دهان، سـرگـیـجـه و خشونت، مرگ ناگهانی و سکته قلبی شده و در دراز مدت سبب توهم، وحشتزدگی، کـاهش وزن، آسیب به مغز و حافظه، تشنج و مرگ می‌شود.

- قارچ (MAGIC MUSHROOMS)

خطرات : درد شکم، اسهال، تهوع و مرگ در پی مصرف قارچ‌های سمی.

- جی اچ بی (GHB) مخفف GAMMA HYDROXYBUTYRATE است.

خطرات: تهوع، خواب آلودگی، احساس گم گشتگی، تشنج و مشکلات تنفسی.

- حلالها (INHALANTS)

خطرات: کوتاه مدت سبب تهوع، سرفه شدید، لکه اطراف دهان، خفگی و در دراز مدت سبب سر درد، خونریزی بینی، کاهش حس بویایی، کـاهـش اکـسیـژن به مغز و آسیب به مغز، آسیب به کلیه‌ها، کبد و سیستم عصبی و شش‌ها می‌شود.

- استروئیدها (STEROIDS)

خطرات: افزایش فشار خون، کلسترول بالا، بیماری کلیه و کبد، صدمه به قلب، دیابــت، یرقان، افسردگی، رفتارهای خشونت آمیز. در مردان: رشد سینه، تحلیل بیضه، کـاهش اسپرم، ناباروری، آکنه، سکته.

- سرکوبگرها و مسکنها (TRANQUILIZERS= DEPRRESSANT)

خطرات: اعـتــیاد آور، کاهش انرژی، کاهش حافظه، افسردگی، بی خـوابـی و حـمـلات هراسی.

- پی سی پی (PCP)

اثرات: عدم تمرکز، اضطراب، افسردگی. اکسی کنتین (OXYCONTIN)

خطرات: مانند مسکن‌ها.

- تریاک (OPIUM)

از انواع دیگر مواد مخدر میتوان به تریاک اشاره کرد ،تریاک خصوصیاتی شبیه هروئین دارد. تریاک از گیاهی به نام کوکنار یا خشخاش گرفته می‌شود. با مصرف تریاک ابتدا نوعی خوشحالی زودگذر به شخص دست می‌دهد. پس از آن مرحله منفی آغاز می‌شود که فرد را به مصرف مجدد تریاک وا می‌دارد. حرکات ارادی معتاد پس از مرحله اول کند می‌شود و شخص نسبت به امور بی‌تفاوت می‌شود. مصرف تریاک می‌تواند باعث مسمومیت حاد و مزمن شود.

سرعت مسمومیت توسط مواد مخدر

  - خوردن: بین ۲۰ تا ۳۰ دقیقه - تزریق کردن در رگ:بین ۱۵ تا ۳۰ ثانیه - تزریق کردن در ماهیچه: بین ۳ تا ۵ دقیقه - استنشاق: بین ۵ تا ۸ ثانیه

علائم اعتیاد به مواد مخدر سنتی و صنعتی چه تفاوتی دارند؟

- مواد مخدر سنتی دارای علائم «خماری» یا محرومیت از مواد هستند درحالی که مواد محرک صنعتی معمولا مدت های طولانی و حتی تا یک ماه پس از آخرین مصرف، علائم محرومیت از مواد یا «خماری» بروز می کند.

- مواد مخدر سنتی مثل تریاک، هروئین و سایر فرآورده های طبیعی، معمولا دارای آثار و عوارض جسمانی زودرس و مشخصی هستند. به طور مثال فرد مصرف کننده به سرعت تکیده و لاغر می شود. لب های سیاه و رنگ پوست تیره، خمیدگی قامت و چهره پژمرده، از دیگر علائم بارز و ظاهری معتادین به مواد مخدر است.

- مصرف کنندگان «شیشه»، به جز تغییر در اندازه و ابعاد مردمک چشم، زخم های احتمالی در گوشه های کناری زبان و مقدار کمی لاغری نشانه های جسمی مشخصی ندارند. پرحرفی، پرفعالیتی و پس از آن یاس و افسردگی، جزئی از تغییرات رفتاری مصرف کنندگان است. بروز توهم و اختلالات شناختی و در نتیجه احتمال انجام رفتارهای پرخطر، از عوارض قطعی مصرف شیشه است که در درازمدت نمایان می شود.

- مصرف مواد مخدر سنتی نیاز به محل و وسائل خاصی دارد، در حالی که مواد صنعتی «شیشه» را می توان در هر محلی و با یک وسیله ساده و قابل حمل و مخفی کردن در جیب مصرف کرد.

- مواد مخدر سنتی دارای بوی مخصوص و قابل تشخیص هستند، در حالی که مواد محرک صنعتی غالبا دارای بو نبوده و اطرافیان قادر به تشخیص نیستند.

- از همه بدتر و مهم تر اینکه مواد مخدر سنتی دارای علائم «خماری» یا محرومیت از مواد هستند؛ به این معنی که معتاد پس از گذشت 4 تا 12 ساعت از آخرین مصرف دچار علائم ناخوشایندی مثل آب ریزش از چشم و بینی، بی قراری، دردهای عضلانی، مشکلات گوارشی به صورت دل پیچه و اسهال و در نهایت تشنج خواهد شد اما ... «به این نکته توجه کنید» اما در مورد مصرف شیشه معمولا مدت های طولانی و حتی تا یک ماه پس از آخرین مصرف، علائم محرومیت از مواد یا «خماری» بروز می کند.

به همین دلیل خانواده ها و اطرافیان به ندرت می توانند اعتیاد عزیزانشان به «شیشه» را تشخیص دهند و در صورت شک کردن به دلیل عدم آگاهی از نحوه خماری در شیشه، تصور می کنند که فرد مورد نظر معتاد نیست چراکه دچار علائم خماری نشده است .

آثار و عوارض اعتیاد به مواد مخدر

● عوارض جسمانی مصرف مواد  مخدر آلودگی و آسیب پذیر نمودن دندان ها، ملتهب ساختن مخاط دهان، نقصان ترشحات غدد بزاقی، ضعف قوای جسمانی و كاهش شدید وزن بدن، عقیم نمودن مردان و نازائی زنان، تخفیف تمایلات جنسی، اخلال در كار دستگاه عصبی در صورت تداوم مصرف، تنبلی كبد، ابتلا به یرقان و اثرات ناگوار بر دستگاه گوارش، ورم كلیه ها و اشكال در دفع ادرار توام با درد، التهاب مزمن تارهای صوتی، احتمال ابتلا به بیماری های برونشیت مزمن، آسم، سل و تپش قلب، تنگی نفس و دوران سر، خشكی پوست، شكنندگی ناخن ها، خطر ابتلا به انواع سرطان و سكته قلبی و ناشناخته ماندن بیماری های خطرناك به دلیل كاهش احساس درد.

آثار مواد مخدر بر مغز مهم‌ترین محل تاثیر مواد مخدر بر مغز است. در مغز گیرنده‌هایی وجود دارد که این مواد بر آن‌ها اثر می‌کنند. این گیرنده‌ها به ۳ گروه تقسیم می‌شوند: ۱- اثر بر گروه اول ،سبب تنظیم و کاهش احساس درد، کاهش فعالیت مرکز تنفس، یبوست و اعتیاد می‌شود. ۲- اثر برگیرنده‌های دوم سبب کاهش احساس درد و افزایش حجم ادرار می‌شود. ۳- اثر مواد مخدر بر گیرندهای گروه سوم سبب کاهش احساس درد می‌شود.

مواد مخدر پس از مصرف وارد سیستم ارتباطی مغز شده و فرایند عادی ارسال، دریافت و پردازش اطلاعات از سوی سلول های عصبی را مختل می کنند. ساختار شیمیائی برخی از مواد مخدر از جمله ماری جوانا و هروئین شبیه نورون های فرستنده طبیعی مغز است و در نتیجه نورون ها را تحریک می کند. شباهت ساختار شیمیائی این گونه مواد مخدر به نورون های فرستنده طبيعي سبب می شود تا سلول های گیرنده مغز فریب خورده و اجازه دهند تا مواد مخدر وارد سلول های عصبی شده و آنها را تحریک کنند.

گرچه ساختار شیمیائی این گونه مواد مخدر شبیه ساختار مواد شیمیائی مغز است اما سلول های عصبی مغز را به طور طبیعی تحریک و فعال نمی کنند و سبب می شوند تا پیام های غیر عادی در شبکه عصبی مغز جریان پیدا کنند. برخی دیگر از مواد مخدر همچون آمفتامین و کوکائین باعث می شوند تا سلول های عصبی مغز به مقدار بسیار زیادی نورون های فرستنده طبیعی ایجاد کند یا از گردش عادی این مواد شیمیائی در مغز جلوگیری می کنند.

ایجاد چنین اختلالی سبب می شود تا یک پیام بسیار قوی در مغز ایجاد شده و کانال های ارتباطی مغز مختل شود. تفاوت میان طنین پیام طبیعی و پیامی که بر اثر مصرف این گونه مواد مخدر در مغز ایجاد می شوند شبیه تفاوت میان سخنانی است که کسی در گوش شما زمزمه کند و صدائی که با فریاد کشیدن در برابر میکروفون ایجاد می شود.

● عوارض روانی مصرف مواد مخدر بر هم خوردن تعادل روانی، عدم توجه به اصول و مقررات جامعه، ضعف اراده، از بین رفتن احساس مسئولیت، ایجاد احساسات خصومت زا، بیقراری، عصیانگری، اضطراب دائم و احساس بی كفایتی و تنهایی، اختلال در خواب، بروز انواع بیماری ها و اختلالات روانی.

● عوارض خانوادگی مصرف مواد مخدر نابسامانی خانوادگی، محدود شدن روابط خانوادگی، عدم تربیت صحیح فرزندان، خشونت در خانواده، افت سطح فرهنگ اجتماعی و اقتصادی خانواده، گسترش طلاق و كاهش آمار ازدواج.

● عوارض اجتماعی مصرف مواد مخدر مصرف كننده صرف شدن، عدم احساس مسوولیت نسبت به خانواده و جامعه، سطحی و تصنعی شدن روابط اجتماعی و دوری از پیوندهای مستحكم عاطفی، گسترش جرم و جنایت، نشر بیماری های واگیر و خطرناك مثل ایدز و هپاتیت، محروم شدن نسل آینده از تربیت صحیح و ایجاد مشاغل كاذب.